یکی از شیوه های بدیعی که طی 30 سال اخیر در غرب رایج شده است؛ توجه به ماخذ مقالات علمی به عنوان ابزاری برای بازیابی مقالات جدید، تحلیل محتوای آنها، ربط موضوعی میان نوشته ها و مسایلی از این قبیل می باشد. در واقع ارزش یک مقاله علمی بر اساس تاثیر در مقالات و نوشته های بعدی (حضور در ماخذ آنها) تعیین می شود. یکی از موسسات معتبر جهان که در زمینه معرفی مقالات معتبر علمی فعالیت می کند، Institute for Science Information (موسسه اطلاعات علمی) می باشد. SCI (Science citation Index) از سال 1961 هر دو ماه یکبار توسط ISI منتشر می شود. این پایگاه مقالات بیش از 3300 عنوان مجله علمی و فنی برجسته جهان را نمایه می کند و از طریق آن می توان از میزان استنادهایی که به یک مقاله شده، اطلاع یافت.

هدف: تحلیل استنادی محتوامحور، از جمله عقیده کاوی بافتارهای استنادی، می تواند به بخشی از چالش های تحلیل استنادی کمی پاسخ گوید. برای دستیابی به شواهد پژوهشی بیشتر، همبستگی میان نتایج دو رویکرد تحلیل استنادی کمی و عقیده کاوانه بررسی شده است. روش شناسی: نمونه ای از مقالات پزشکی به روش تحلیل استنادی با رویکرد کمی و عقیده کاوی مطالعه شد. اطلاعات کتابشناختی و بافتارهای استنادی از پایگاه پابمد و «کولیل» استخراج و در نرم افزار «نایم» پردازش شدند. نمره های عقیده به کمک «سنتی وردز» تعیین شد. داده ها با کمک همبستگی اسپیرمن تحلیل شدند. یافته ها: بافتارهای استنادی دارای واژه های عقیده ای بسیاری هستند. شمار استناد با فراوانی مطلق بافتارهای استنادی عقیده مند رابطه ای قوی و مستقیم، اما با فراوانی نسبی آنها همبستگی متوسط و معکوس دارد. با افزایش استناد، فراوانی نسبی بافتارهای مثبت ثابت می ماند، اما بر فراوانی نسبی بافتارهای منفی یا خنثی افزوده می شود. همچنین، شاخص استناد رابطه ای معکوس با میانگین نمرات عقیده ای دارد. نتیجه گیری: با افزایش شمار استنادها، شمار نسبی بافتارهای عقیده مند کاسته می شود. در قطبیت ها، بر شمار نسبی بافتارهای عقیده ای منفی و خنثی افزوده می شود. این یافته، لزوم تحلیل های محتوا محور برای تصحیح رویکرد کمی را تأیید می کند.

هدف: یکی از شاخص شاخص ها که می تواند گوشه گوشه ای از اعتبار استنادها را نشان دهد، جایگاه استنادی می باشد. پژوهش حاضر به بررسی اعتبار مقالات ایرانی حوزه شیمی در سال 2010 میلادی بر پایه ارزش استنادی آنها پرداخته است. همچنین، هدف ما پژوهش شناسایی ارتباط بین تعداد استناد و ارزش جایگاه استنادی است. روش: این مقاله یک مطالعه پیمایشی توصیفی است که از روش علم سنجی برای ارزیابی مقالات شیمی ایران که در وب علوم نمایه شده اند، استفاده کرده است. جامعه پژوهش شامل 11035 استناد به 628 مقاله شیمی ایران است که در 176 مجله در سال 2010 منتشر شده اند. برای شناسایی ارتباط بین تعداد استناها و ارزش جایگاه استنادی از ضریب همبستگی اسپیرمن استفاده گردید. یافته ها: بیشتر مقالات جامعه پژوهش استناد خود را از بخش های مقدماتی دریافت کرده اند بودند و بخش روش آزمایش و بحث/نتیجه گیری در رتبه های بعدی قراردارند. بیشتر مقالات(55/ 86)درصد، کمترین ارزش جایگاه استنادی(15/0-1) را بدست آوردند. ارتباط مثبتی بین تعداد استناد و ارزش جایگاه استنادی برقرار بوده است(r=. /78). نتیجه گیری: جایگاه استنادی می تواند تاثیر و کیفیت مدارک را بهتر از تعداد استناد دریافت شده مورد ارزیابی قرار دهد. تعداد استناد می تواند پیش بین مناسبی برای ارزش جایگاه استنادی باشد.

هدف: ترسیم نقشه علمی از روش های بازنمود انتشارات علمی یک حوزه از علم است. هدف این پژوهش تحلیل و ترسیم ساختار علمی مطالعات کتابداری و اطلاع رسانی در پایگاه «وب آو ساینس» است.روش پژوهش: پ‍ژوهش از نوع کاربردی و روش تحلیل محتوا است. جامعه آماری پژوهش، کلیه مقالات کتابداری و اطلاع رسانی نمایه شده در پایگاه «وب آو ساینس» طی سال های 2011-1993 است. ابزار گردآوری داده ها نمایه استنادی گسترش یافته علوم (SCIE) و نمایه استنادی علوم اجتماعی (SSCI) از مجموعه «وب آو ساینس» است. پس از جستجو در پایگاه «وب آو ساینس» رکوردهای بازیابی شده به حالت متن ساده وارد نرم افزار هیست سایت شد. برخی از فایل ها برای تجزیه و تحلیل بیشتر وارد نرم افزار excel شد. نقشه علمی نیز با استفاده از نرم افزار «هیست سایت» ترسیم و خوشه های مهم تعیین شد.یافته ها: متوسط رشد تولیدات علمی کتابداری و اطلاع رسانی 0.013 درصد بوده است. مجله «کتابخانه الکترونیکی» به عنوان مجله ای که بیشترین تولیدات علمی در آن منتشر شده است، شناخته شد (233 مدرک). دانشگاه ایلینویز بیشترین سهم را در بین سازمان های تولید کننده علم حوزه مورد بررسی داراست (118 رکورد). ضریب همکاری نویسندگان در حد پایین بود (0.24 درصد). بر اساس استناد جهانی3 (GCS)  خوشه تشکیل شد. موضوع اصلی خوشه ها، بازیابی اطلاعات و رفتار اطلاع یابی (خوشه 1)، رفتار اطلاع یابی کودکان (خوشه 2)، مصورسازی علم، علم اطلاع رسانی، بازیابی اطلاعات و علم سنجی (خوشه 3) بود.نتیجه گیری: در این تحقیق مجلات مهم، نویسندگان پرکار، موسسه های فعال و کشورهای پیشرو در تولیدات علمی کتابداری و اطلاع رسانی مشخص شدند که می تواند الگوی مناسبی برای پژوهشگران این حوزه در داخل کشور برای ارتقای سطح کیفی و کمی تحقیقات باشد.

هدف: متخصصان حوزه های مختلف، تحلیل استنادی را نوعی ابزار تحقیق می دانند، اما تحلیل استنادی به دلیل دارا بودن برخی از ویژگی های مهم روش های تحقیق می تواند نوعی روش تحقیق محسوب شود. ازاین رو، هدف تبیین جایگاه تحلیل استنادی به مثابه روش تحقیق، تعیین کمی یا کیفی بودن آن و آسیب شناسی روایی آن است.روش شناسی: با استفاده از روش کتابخانه ای و سندی و با پیمایش در متون و منابع موجود، مطالب مرتبط در این زمینه گردآوری شده است.یافته ها: تحلیل استنادی از ویژگی های مهم روش های تحقیق همچون توصیف پدیده های عینی، داشتن نظریه، دلالت بر روابط میان پدیده ها و استفاده از ابزار برخوردار است و مانند هر روش تحقیق دیگری می تواند در معرض تهدیداتی قرار گیرد، ازجمله توجه نکردن به سوگیری های ممکن هنگام نمونه گیری داده ها، درنظر نگرفتن خوداستنادی کشوری دانشمندان، نسبت مقاله های مروری، کم بودن فاصله انتشارات نشریات موردمطالعه، مدنظر قرارندادن نحوه محاسبات استنادی، عدم توجه به گوناگونی حوزه های موضوعی و در نظر نگرفتن تفاوت میان ارزیابی پژوهش های بین رشته ای و چندرشته ای.نتیجه گیری: تحلیل استنادی به عنوان یک «روش تحقیق» که می توان آن را در دسته طرح های ترکیبی قرار داد، مورد استفاده پژوهشگران حوزه های گوناگون علوم و خصوصا علم سنجی و علم اطلاعات دانش شناسی می تواند قرار گیرد.

هدف: بهره گیری از شاخص های علم سنجی جهت ارزیابی تولیدات علمی منجر به بهبود برنامه ریزی آینده نگر در حوزه های مختلف موضوعی می شود. هدف از این پژوهش، تحلیل علم سنجی برونداد علمی کشورهای جهان در حوزه موضوعی مطالعات مذهبی بر اساس پایگاه استنادی SJR می باشد. مواد و روش ها: از فنون علم سنجی برای انجام این پژوهش استفاده شده است. جامعه پژوهش شامل 104353 مدرک در حوزه مطالعات مذهبی از 175 کشور جهان است که طی سال های 1996 تا 2018 در پایگاه SJR نمایه شده اند. نتایج با استفاده از نرم افزارهای Excel و Spss19 مورد بررسی قرار گرفته اند. برای بررسی ارتباط میان شاخص های کمی و کیفی از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شده است. یافته ها: در جامعه مورد بررسی میانگین کل تولیدات 98/3013±,3/596، میانگین استناد دریافتی 23/9393±,3/1335 و خوداستنادی 6/5275±,8/601 به دست آمده است. میانگین شاخص h کشورها 53/8 ±,6/5 می باشد. این میزان برای کشور ایران نسبت به میانگین جهانی در سطح بالاتری (برابر 14) قرار دارد. ضریب همیستگی میان شاخص های کمی و کیفی تولیدات علمی این حوزه مثبت و مستقیم بوده و بیشترین همبستگی میان دو شاخص استناد و خوداستنادی (918/0) می باشد. در مورد کشور ایران، همبستگی میان شاخص ها به-صورت معنادار، مثبت، مستقیم و در حد متوسط است. نتیجه گیری: در کشورهای مختلف، توزیع استنادات و خوداستنادی نرمال نبود و حدود نیمی از استنادات در این حوزه علمی خود استنادی بوده است؛ اما 55 درصد نرخ خود استنادی کشورها زیر 20 درصد بوده است.

امروزه نشریات لاتین یکی از منابع مهم و ضروری در کتابخانه های دانشگاهی محسوب می شوند. بالا رفتن قیمت نشریات و افزایش تعداد مجله های منتشر شده، ارایه تمام اطلاعات مورد نیاز پژوهشگران را برای کتابخانه ها دشوار ساخته است. از این رو ضرورت وجود معیاری برای انتخاب مجله های برتر بیش از پیش احساس می شود. با استفاده از نمایه های استنادی علوم و گزارش استنادی مجله ها می توان پراستنادترین مجله های مرتبط با یک حوزه علمی را شناسایی و از آنها در سیاست گذاری برای مجموعه سازی کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی استفاده نمود. از این رو مطالعات تحلیل استنادی به دلیل کاربردهای جالب آن در تحلیل انتشارات ادواری مورد توجه متخصصان انتخاب منابع اطلاعاتی هستند. فهرست های رتبه بندی شده نشریات که از این طریق به دست می آیند، منبع مناسبی برای انتخاب مجله ها به شمار می آیند و در بسیاری از کتابخانه ها به کار گرفته می‏شوند. مقاله حاضر سعی دارد ضمن معرفی تحلیل استنادی و کاربردهای آن و انواع نمایه های استنادی، کتابداران و دانشجویان کتابداری و اطلاع رسانی را با کاربرد و نقش گزارش استنادی مجله ها در انتخاب نشریات لاتین در کتابخانه های دانشگاهی و تخصصی آشنا سازد.